Hoe varisciet ontstond in Gascoyne
Een deel van het gesteente in de regio Gascoyne in West-Australië is meer dan 1,6 miljard jaar oud. Dit is hoe er dunne aders heldergroene steen in ontstonden, met goud in de omliggende grond, en waarom er van beide zo weinig is.
01Gesteente van vóór bijna al het andere
De regio Gascoyne in centraal West-Australië ligt in het Capricorn Orogen, een uitgestrekte oude gordel aardkorst tussen twee van de oudste overgebleven stukken continent ter wereld: het Pilbara Craton in het noorden en het Yilgarn Craton in het zuiden.
Ongeveer 1,68 tot 1,46 miljard jaar geleden, in het Mesoproterozoïcum, trok een ondiepe zee over een deel van deze regio en begon er sediment af te zetten: siltsteen, zandsteen, dolomitische siltsteen en stromatolitische dolomiet. Plaatselijk stapelden die lagen zich meer dan vier kilometer dik op. Geologen noemen dit het Edmund Basin. Het behoort tot het oudste gesteente op het continent dat nog een edelsteen bevat.
02Hoe het groen in de scheuren terechtkwam
Varisciet ontstaat niet in één keer. Het is een zogenoemd secundair mineraal: het vormt zich veel later dan het gesteente eromheen, wanneer grondwater door bestaand gesteente stroomt en chemisch reageert met de aanwezige stoffen.
Rond Mount Deverell, het herkomstgebied van de meeste West-Australische varisciet, stroomde fosfaathoudend grondwater door de miljard jaar oude schalie en moddersteen van het Edmund Basin, dicht bij het oppervlak in plaats van diep ondergronds. Waar dat water het aluminium in de rots ontmoette, zette het varisciet — een aluminiumfosfaat — af in scheuren, haarfijne breuken en kleine holtes. Het is geen aaneengesloten laag. Het zijn smalle aders, meestal maar millimeters breed, die de breuken volgen waar het water kon blijven staan en mineralen kon laten neerslaan.
Dezelfde grond bevat meer dan groene steen. Dieper in het verweringsprofiel, onder de varisciet, is ook gedegen goud aangetroffen, tot ongeveer 150 delen per miljoen op de rijkste plekken. Het zit niet in de varisciet zelf. Beide ontstonden door hetzelfde langzame chemische proces in hetzelfde gesteente, maar als afzonderlijke mineralen. Toch betekent het dat dit kleine stukje Gascoyne ongemerkt twee waardevolle materialen heeft voortgebracht, niet één.
Het groen komt van een kleine hoeveelheid chroom in de mineraalstructuur. Meer chroom betekent doorgaans een dieper, rijker groen.
03Vaak verward met turkoois, en niet zonder reden
Varisciet en turkoois zijn chemisch nauw verwant. Beide zijn gehydrateerde aluminiumfosfaten. Bij Mount Deverell zijn ze zelfs in dezelfde afzetting gevonden, samen met andere secundaire fosfaatmineralen zoals collinsiet en gordoniet.
Het echte verschil is koper. Turkoois heeft het nodig als essentieel bestanddeel; varisciet bevat het niet. Dat verklaart voor een groot deel waarom varisciet doorgaans zuiverder en soms levendiger groen oogt, terwijl turkoois meer naar blauw neigt. Varisciet is ook merkbaar zachter: ongeveer 4,5 op de schaal van Mohs, tegenover 5 tot 6 voor turkoois. Daarom behandelen we de steen voorzichtig aan de slijpbank en raden we hem niet aan voor een sieraad dat dagelijks zwaar wordt belast.
Wat dat betekent voor de steen in je hand
Elk stuk varisciet dat we zetten, heeft twee heel verschillende tijdschalen doorlopen. Het omliggende gesteente lag meer dan een miljard jaar in de grond, lang voordat er complex leven op het land was, voordat het überhaupt iets groens kon bevatten. En sinds de mijnbouw in de jaren 1970 begon, is die klein en langzaam gebleven: smalle aders die met de hand worden ontgonnen in een afgelegen deel van West-Australië. Er zou nooit veel van deze steen zijn, en dat is nog steeds zo.
Ontdek sieraden met varisciet
Handgeslepen Australische varisciet, gezet in ons verwisselbare bezelsysteem. Elke steen draagt ditzelfde verhaal met zich mee.
Ontdek de kaart
